اثر دانینگ کروگر ؛ توهم دانایی و دست کم گرفتن دانایی

جمله معروفی منتسب به اینشتین است که می گوید:

680280_738

دو چیز خیلی سر و صدا میکند: یکی خرده پول و دیگری خرده معلومات!

حتما شما هم تأیید این جمله را در زندگی روزمره تان خیلی دیده اید:
وقتی در جمعی قرار می گیریم و بحث سیاسی داغ است، کسانی که کمترین مطالعه در زمینه سیاست را دارند، بیشتر حرف می زنند و تحلیل می کنند و اصرار دارند که نظر آنها صحیح است
وقتی که سوار تاکسی می شویم، با اظهار نظرهایی در تمام زمینه ها (فرهنگی، اقتصادی، سیاسی، ورزشی و …) مواجه می شویم؛ انگار گوینده در تمام زمینه ها دکترای تخصصی دارد!
این لیست را می توان خیلی ادامه داد، اما نکته مهم اینجاست که این قضیه روی دیگری نیز دارد:
افرادی که در یک زمینه خاص خیلی مطالعه دارند و به عبارتی متخصص هستند، کمتر اظهار نظر می کنند و از صدور حکم های کلی ترس دارند؛ چرا که هر چه بیشتر مطالعه می کنند، به محدودیت های دانش خود بیشتر پی می برند و متوجه می شوند بسیاری از گفته های قبلی ناقص و حتی بعضا نادرست بوده اند.
شاید عکس زیر به خوبی نشان دهنده تفاوت بین این دو گروه باشد:

Insta-image-23

خطرناک ترین شخص کسی است که فقط یک کتاب خوانده باشد.

این عکس نوشته اولین بار در صفحه اینستاگرام 9GAG منتشر شده و بیش از 590 هزار لایک به همراه داشت. لایک خوردن زیاد این عکس نوشته شاید بدین معنا باشد که همه ما چنین تجربه ای داشته ایم و با آن همزاد پنداری می کنیم. اما آیا برای این پدیده که در زندگی روزمره و حتی حرفه ای خیلی تکرار می شود، تحقیقی علمی نیز وجود دارد؟
پاسخ بله است، این تحقیق علمی اثر دانینگ کروگر نام دارد.
اثر دانینگ کروگر

194

دیوید دانینگ (David Dunning) و جاستین کروگر (Justin Kruger)، دو روانشناس آمریکایی بودند که در سال 1999 با انتشار مقاله ای در این زمینه، علت های روانی این پدیده را بیان کردند. آن ها در مقاله خود به 4 مطالعه و تست در زمینه شوخ طبعی، دستور زبان و منطق اشاره می کنند که شرکت کنندگان این آزمونها توانایی خود را بسیار بالاتر از آنچه بود گزارش کرده بودند. اکثر شرکت کنندگان امتیاز خود را تا 62 درصد برآورد می کردند در حالی که امتیاز واقعی آنان حداکثر 12 درصد بود.
نتیجه این تحقیقات در نمودار زیر به خوبی نشان داده شده است:

photo_2017-09-15_06-31-24

همین عامل است که باعث می شود فردی که حتی نمی تواند یک کارگاه کوچک را اداره کند، توانایی مدیر یک کارخانه را زیر سوال می برد و یا در طرف مقابل فردی که به درجات بالایی در یک زمینه علمی رسیده است، فکر می کند که کار ویژه ای نکرده است و هرکس دیگه ای نیز جای او بود، می توانست به این جایگاه دست پیدا کند.
علت علمی اثر دانینگ کروگر
دلیل رخ دادن این برآورد های بیش از حد، این است که افراد غیر متخصص از دو چیز رنج می برند: نه تنها به نتیجه گیری های غلط می رسند و دست به انتخاب های بدی می زنند، بلکه عدم شایستگی آن ها، توانایی فراشناختی را که برای فهم عدم شایستگی خود ضروری است، از ایشان می گیرد.
در واقع، تخمین نادرست فرد بی‌لیاقت، از اشتباه در ارزیابی خود ناشی می‌شود؛ درحالی‌که تخمین نادرست افراد بسیار بالیاقت، از اشتباه در ارزیابی دیگران نشئت می‌گیرد.
نقش اثر دانینگ کروگر در موفقیت و شکست کسب و کار
بسیار پیش می آید که در شروع یک کسب و کار، صاحبان ایده به دلیل عدم داشتن آگاهی کامل از شرایط و نیازمندی های آن کسب و کار و صرفا دانستن به اندازه ای که در آنها اشتیاق فراوان ایجاد کند، هدف گذاری های غیر معقولی انجام می دهند. به عنوان مثال چون اینستاگرام توانسته است در مدت دو سال حدود 30 میلیون مخاطب جذب کند، یک استارتاپ ایرانی هدف سال اول خود را 10 میلیون مخاطب قرار می دهد.
همین استارتاپ کار خود را شروع می کند و در سال اول تجارب بسیار ارزشمندی کسب می کند و علم موسسان این استارتاپ نسبت به روز اول بسیار افزایش می یابد اما متأسفانه نمی تواند به هدفی که برای خود معین کرده بود برسد، مثلا در پایان سال اول به جای 10 میلیون مخاطب فقط یک میلیون مخاطب جذب کرده است. اینجاست که اثر دانینگ کروگر نوع دوم خود را نشان می دهد: این استارتاپ توانایی خود را خیلی دست کم می گیرد و خود را در ادامه مسیر ناتوان می بیند، غافل از اینکه یک میلیون مخاطب سرمایه بسیار بزرگی است (حتی اگر با هدف گذاری اولیه خیلی فاصله داشته باشد) و همچنین تجارب کسب شده نیز ارزش فراوانی دارد.
راه حل پیشنهادی
برای زندگی روزمره:
برای در امان ماندن از این اشتباه استراتژیک می توان با دوستان نزدیک به گفت و گو پرداخت و نقاط ضعف و قوت خود را از آن ها پرسید. هم چنین می توان از آزمون های رایج سنجش میزان هوش و آزمون های خودشناسی بهره گرفت. این آزمون ها ممکن است زوایای پنهانی از شخصیت و میزان توانایی شما را برایتان مشخص کنند.
برای کسب و کار:
شاید یکی از بهترین کارهایی که بتوان برای مصونیت در برابر اثر دانینگ کروگر انجام داد این باشد که در مرحله ایجاد تیم برای شروع یک کسب و کار، از ترکیب متنوعی از افراد شامل گروه های سنی و جنسی مختلف با تجربه و شخصیت های متفاوت استفاده شود. با این کار، اثر منفی دانینگ کروگر تا حد زیادی خنثی خواهد شد.
همچنین استفاده از ابزارهایی مانند تحلیل سوآت (SWOT) می تواند در شناسایی این خطاهای شناختی تأثیر زیادی داشته باشد، ضمن اینکه برنامه ریزی برای شناسایی استعدادهای، رشد فردی اعضای تیم و استفاده از مشاور کمک بزرگی در شناسایی و رفع اثر دانینگ کروگر دارد.

درباره نویسنده

مطالب مرتبط

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *